ULUSLARARASI
YATIRIM POZİSYONU (UYP) VE ÖDEMELER DENGESİ
(Zafer
YÜKSELER, 20 Kasım 2026)
2025 yılı aralık
ayında 341,1 milyar dolar olan Net UYP açığı, 2026 yılı eylül ayında 320,4 milyar
dolara gerilemiştir. Bu dönemde
varlıklar 0,3 milyar dolar, yükümlülükler ise 20,9 milyar dolar azalmıştır.
Varlıklar kısmındaki azalış resmi rezervlerdeki düşüşten kaynaklanmıştır. Yükümlülüklerdeki
düşüş ise, borsada yaşanan sorunların etkisiyle, doğrudan yatırım
değerlerindeki kayıptan kaynaklanmıştır. Hisse senetleri fiyatlarındaki olağanüstü
düşüş, yurt dışı yerleşiklerin doğrudan yatırım değerlerinde 46 milyar liralık
azalışa neden olmuştur. 2025 yılında 209,2 milyar dolar olan yabancıların finansal
yatırım stoku, borç senetleri ve mevduattaki artışın etkisiyle 2026 yılı eylül
ayında 218,4 milyar dolara yükselmiştir.
ULUSLARARASI YATIRIM POZİSYONU (Milyon ABD doları)
Kaynak: TCMB.
UYP stok değerleri, finansal varlık ve yükümlülüklere
ilişkin ödemeler dengesi akım girişlerinden, farklı para birimlerinin dolara
karşı değerlerindeki değişimden, Türk lirasının dolar karşısındaki değerinden,
hisse senetleri, DİBS ve altın fiyatlarındaki değişimden etkilenmektedir. Stok veriler incelendiğinde, en belirgin değişimin, doğrudan
yatırımlar, portföy yatırımları, rezerv, kredi ve mevduat kalemlerinde olduğu
görülmektedir.
2026 yılı ocak-eylül dönemi ödemeler dengesi akımları
incelendiğinde, doğrudan yatırımların 7,2 milyar dolar, portföy yatırımlarının 19,4
milyar dolar, mevduatın 10,2 milyar dolar arttığı, resmi rezervlerin 20,9
milyar dolar, finansal türevlerin 13,6 milyar dolar, kredilerin ise 5,2 milyar
dolar azaldığı ve böylece toplam varlıkların 1,1 milyar dolar arttığı
görülmektedir. Yükümlülükler kısmında doğrudan yatırımlarda 8,4 milyar dolar, portföy
yatırımlarında 15,4 milyar dolar, kredilerde 28,8 milyar dolar, bankalar
mevduatında 4,2 milyar dolar, ticari kredilerde 2,6 milyar dolar artış olmuş, finansal
türevlerin 17,3 milyar dolar, TCMB’deki mevduatın 1,6 milyar dolar azalmasının
etkisiyle toplam yükümlülüklerdeki artış 40,5 milyar dolar olmuştur. Sonuç
olarak 2026 ocak-eylül döneminde ödemeler dengesi finans hesabından 39,4 milyar
dolar giriş olmuş ve net yükümlülüğümüz de aynı tutarda artmıştır.
2026 yılı ocak-eylül döneminde değerleme-kur ve parite
farkları etkisi, varlıkları 1,4 milyar dolar, yükümlülükleri ise 61,4 milyar
dolar azaltmıştır. Böylece değerleme-kur ve parite değişiminin Net UYP’ye
etkisi 60 milyar dolar olmuştur. 2026 ocak-eylül döneminde, doğrudan yatırım,
portföy yatırımları, mevduat, kredi ve rezerve ilişkin değerlemeler varlık ve
yükümlülükleri önemli ölçüde etkilemiştir. Değerleme-kur ve parite etkisi, TCMB
rezerv varlıklarını 3 milyar dolar artırmış, bankaların rezerv varlıklarını ise
3 milyar dolar azaltmıştır. Eylül ayında altın fiyatlarındaki düşüş, TCMB
rezervlerinde azalışa neden olmuştur. 2025 aralık ayında 112,4 milyar dolar
olan altın rezervleri, 2026 ağustos ayında 117,1 milyar dolara yükselmiş, eylül
ayında ise altın fiyatlarındaki yüzde 9 oranındaki düşüşün etkisiyle 107,1
milyar dolara gerilemiştir.
Uluslararası Yatırım Pozisyonundaki değişim ile Ödemeler
Dengesi Tablosu birlikte değerlendirildiğinde, varlıklar bölümünde “portföy
yatırımları”, yükümlülükler bölümünde “krediler”, “bankalar-mevduat” ve portföy
yatırımları-borç senetleri” kalemlerinde önemli bir uyumsuzluk olduğu dikkati
çekmektedir. TCMB 2024 aralık ayında portföy yatırımlarında önemli bir revizyon
yapmıştır, ancak buna rağmen sorunun devam ettiği görülmektedir.
Aşağıdaki Grafik:1’de Net UYP
verisi yanı sıra, değerleme-kur-parite etkisinden daha az etkilenen, doğrudan
yatırımlar ve hisse senetleri hariç Net UYP ile uluslararası rezervler verisi
de yer almaktadır. 2025 yılı aralık ayında -159,2 milyar dolar olan doğrudan
yatırımlar ve hisse senedi hariç net UYP 2026 yılı eylül ayında -192 milyar
dolar olmuştur. 2025 yılı sonunda 228 milyar dolar olan toplam uluslararası
rezervler ise, İran savaşı ve altın fiyatlarındaki düşüşün de etkisiyle 2026
yılı eylül ayında 213,6 milyar dolara gerilemiştir.
|
|
2024 |
2025 |
2026 1.Ç |
2026 2.Ç |
2026 3.Ç |
|
TOPLAM NET UYP |
-352.852 |
-341.088 |
-362.101 |
-389.768 |
-320.399 |
|
TCMB |
115.062 |
153.243 |
120.780 |
118.602 |
137.115 |
|
GENEL HÜKÜMET |
-83.657 |
-91.636 |
-86.817 |
-90.195 |
-91.607 |
|
BANKALAR |
-107.410 |
-130.930 |
-119.599 |
-137.835 |
-130.134 |
|
DİĞER
SEKTÖRLER |
-276.847 |
-271.765 |
-276.465 |
-280.340 |
-235.773 |
2026 haziran ayında 389,7
milyar dolar olan toplam Net UYP açığı, eylül ayında 320,4 milyar dolara
gerilemiştir. Bu gerilemede, TCMB’nin Net UYP fazlasının yükselmesi ve diğer sektörlerin
pozisyon açıklarındaki düşüş etkili olmuştur.
