ULUSLARARASI YATIRIM POZİSYONU (UYP) VE ÖDEMELER DENGESİ

(Zafer YÜKSELER, 20 Nisan 2026)

2025 yılı aralık ayında 324,1 milyar dolar olan Net UYP açığı, 2026 yılı şubat ayında 347,6 milyar dolara yükselmiştir. Bu dönemde varlıklar 26,1 milyar dolar, yükümlülükler ise 49,6 milyar dolar artmıştır. Varlıklar kısmındaki artış, resmi rezervlerdeki yükselişten kaynaklanmıştır. Yükümlülüklerdeki artış, doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları, krediler ve mevduattan kaynaklanmıştır. 2025 yılında 201,9 milyar dolar olan yabancıların finansal yatırım stoku, hisse senedi, borçlanma senetleri ve mevduatlardaki artışın etkisiyle 2026 yılı şubat ayında 224,6 milyar dolara yükselmiştir.

 

ULUSLARARASI YATIRIM POZİSYONU (Milyon ABD doları)

	2025 Aralık (1)	2026 Şubat (2)	Fark   (2-1)	Farkın Kaynakları
				Ödemeler Denge. Akımı 2025 Oc.-Şub.	Değerleme-Kur ve Parite Farkları
NET UYP (1-2)	-324.130	-347.646	-23.516	-22.253	-1.263
1.Varlıklar	413.008	439.111	26.103	-112	26.215
Doğrudan Yatırımlar	75.197	76.810	1.613	1.612	1
Portföy Yatırımları	6.394	6.394	0	2.997	-2.997
Ticari Krediler	60.641	58.320	-2.321	-2.331	10
Krediler	4.970	5.734	764	-4.573	5.337
Mevduat	77.604	77.335	-269	813	-1.082
Bankalar-YP	43.936	42.511	-1.425	-572	-853
Diğer Varlıklar	4.181	4.258	77	4	73
Rezerv Varlıklar	184.021	210.260	26.239	1.366	24.873
2.Yükümlülükler	737.138	786.757	49.619	22.141	27.478
Doğrudan Yatırımlar	202.231	226.163	23.932	1.499	22.433
Portföy Yatırımları	135.204	153.385	18.181	12.169	6.012
Ticari Krediler	63.531	63.504	-27	57	-84
Krediler	237.039	240.597	3.558	4.991	-1.433
Mevduat	91.697	95.645	3.948	3.421	527
TCMB	24.965	24.413	-552	-1.459	907
Bankalar	66.732	71.232	4.500	4.880	-380
Diğ.Yüküm. + SDR	7.436	7.463	27	4	23
ULUSLARARASI REZERV	227.957	252.771	24.814	794	24.020
TCMB	184.021	210.260	26.239	1.366	24.873
Bankalar	43.936	42.511	-1.425	-572	-853
Y.Dışı Yerleşik Finans. Y.	201.936	224.617	22.681	17.049	5.632
Hisse Senedi	33.552	42.816	9.264	2.395	6.869
Borç Senedi	101.652	110.569	8.917	9.774	-857
Mevduat	66.732	71.232	4.500	4.880	-380

Kaynak: TCMB.

UYP stok değerleri, finansal varlık ve yükümlülüklere ilişkin ödemeler dengesi akım girişlerinden, farklı para birimlerinin dolara karşı değerlerindeki değişimden, Türk lirasının dolar karşısındaki değerinden, hisse senetleri, DİBS ve altın fiyatlarındaki değişimden etkilenmektedir. Stok veriler incelendiğinde, en belirgin değişimin, doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları, rezerv, kredi ve mevduat kalemlerinde olduğu görülmektedir.

2026 yılı ocak-şubat dönemi ödemeler dengesi akımları incelendiğinde, doğrudan yatırımların 1,6 milyar dolar, portföy yatırımlarının 3 milyar dolar, mevduatın 0,8 milyar dolar, resmi rezervlerin 1,4 milyar dolar arttığı, ticari kredilerin 2,3 milyar dolar, kredilerin ise 4,6 milyar dolar azaldığı ve böylece toplam varlıkların 0,1 milyar dolar gerilediği görülmektedir. Yükümlülükler kısmında doğrudan yatırımlarda 1,5 milyar dolar, portföy yatırımlarında 12,2 milyar dolar, kredilerde 5 milyar dolar, bankalar mevduatında 4,9 milyar dolar artış olmuş, TCMB’deki mevduatın 1,5 milyar dolar azalmasının etkisiyle toplam yükümlülüklerdeki artış 22,1 milyar dolar olmuştur. Sonuç olarak 2026 ocak-şubat döneminde ödemeler dengesi finans hesabından 22,3 milyar dolar giriş olmuş ve net uluslararası yükümlülüğümüz de aynı tutarda artmıştır.

2026 yılı ocak-şubat döneminde değerleme-kur ve parite farkları etkisi, varlıkları 26,2 milyar dolar, yükümlülükleri de 27,5 milyar dolar artırmıştır. Böylece değerleme-kur ve parite etkisi Net UYP’yi 1,3 milyar dolar artırıcı etkide bulunmuştur. 2026 ocak ayında doğrudan yatırım, portföy yatırımları, mevduat, kredi ve rezerve ilişkin değerleme varlık ve yükümlülükleri önemli ölçüde etkilemiştir. Altın stoklarının değerlemesi ve parite etkisi resmi rezervleri 24,9 milyar dolar artırmış ve toplam uluslararası rezervleri ise 24 milyar dolar yükseltmiştir. Değerleme-parite ve kur etkisi büyük ölçüde, TCMB ve diğer sektörlerin net pozisyonunda etkili olmuştur.

Uluslararası Yatırım Pozisyonundaki değişim ile Ödemeler Dengesi Tablosu birlikte değerlendirildiğinde, varlıklar bölümünde “portföy yatırımları”, yükümlülükler bölümünde “krediler”, “bankalar-mevduat” ve portföy yatırımları-borç senetleri” kalemlerinde önemli bir uyumsuzluk olduğu dikkati çekmektedir. TCMB 2024 aralık ayında portföy yatırımlarında önemli bir revizyon yapmıştır, ancak buna rağmen sorunun devam ettiği görülmektedir.

Aşağıdaki Grafik:1’de Net UYP verisi yanı sıra, değerleme-kur-parite etkisinden daha az etkilenen, doğrudan yatırımlar ve hisse senetleri hariç Net UYP ile uluslararası rezervler verisi de yer almaktadır. 2025 yılı aralık ayında -167,7 milyar dolar olan doğrudan yatırımlar ve hisse senedi hariç net UYP 2026 yılı şubat ayında -159,6 milyar dolar olmuştur. 2025 yılı sonunda 228 milyar dolar olan toplam uluslararası rezervler ise, 2026 yılı şubat ayında 252,8 milyar dolara çıkmıştır. Rezervlerdeki yükselişte, 24 milyar dolar civarındaki değerleme etkili olmuştur.TCMB Net Yatırım Pozisyonu fazlası 2025 yılında 153,2 milyar dolar iken, 2026 yılı şubat ayında 180 milyar dolar olmuştur. TCMB net pozisyonundaki bu iyileşme büyük ölçüde, altın fiyatlarındaki yükseliş ve altın rezervlerine ilişkin değerlemeden kaynaklanmıştır. Bankaların 2025 yılı sonunda 124,5 milyar dolar olan net pozisyon açığı, 2026 şubat ayında 132,7 milyar dolara yükselmiştir. 2025 yılında 261,4 milyar dolar olan diğer sektörlerin net pozisyon açığı, 2026 yılı şubat ayında 297,1milyar dolara yükselmiştir. Diğer sektörlerin pozisyon açıklarındaki değişim büyük ölçüde doğrudan yatırımlara ilişkin değerleme etkisinden kaynaklanmaktadır. 2025 sonunda 91,4 milyar dolar olan Genel Hükümet net pozisyon açığı ise 2026 şubat ayında 97,8 milyar dolara yükselmiştir.

KESİMLERE GÖRE NET ULUSLARARASI YATIRIM POZİSYONU (Milyon Dolar)

	2023	2024	2025	2026 Oc.	2026 Şb.
Toplam Net Uluslararası Yatırım Pozisyonu	-330.389	-347.074	-324.130	-344.357	-347.646
Merkez Bankası	88.791	115.062	153.243	186.831	180.008
Genel Hükümet	-68.469	-83.620	-91.439	-97.814	-97.842
Bankalar	-88.877	-106.695	-124.500	-131.936	-132.678
Diğer Sektörler	-261.834	-271.821	-261.434	-301.438	-297.134