ULUSLARARASI
YATIRIM POZİSYONU (UYP) VE ÖDEMELER DENGESİ
(Zafer YÜKSELER, 21 Şubat 2026)
2024 yılı aralık ayında 346,4
milyar dolar olan Net UYP açığı, 2025 yılı aralık ayında 324,9 milyar dolara gerilemiştir. Bu dönemde varlıklar 56,9 milyar dolar, yükümlülükler
ise 35,5 milyar dolar artmıştır. Varlıklar kısmında doğrudan yatırımlar,
ticari krediler, mevduat ve resmi rezervler artmıştır. Yükümlülüklerdeki artış,
portföy yatırımları, krediler ve bankalar mevduatından kaynaklanmış, doğrudan
yatırımlar ve TCMB’deki mevduat ise azalmıştır. 2024 yılında 187 milyar
dolar olan yabancıların finansal yatırım stoku, borçlanma senetleri ve mevduatlardaki
artışın etkisiyle 2025 yılı aralık ayında 202,2 milyar dolara yükselmiştir.
ULUSLARARASI YATIRIM POZİSYONU (Milyon ABD doları)
Kaynak: TCMB.
UYP stok değerleri, finansal varlık ve yükümlülüklere
ilişkin ödemeler dengesi akım girişlerinden, farklı para birimlerinin dolara
karşı değerlerindeki değişimden, Türk lirasının dolar karşısındaki değerinden,
hisse senetleri, DİBS ve altın fiyatlarındaki değişimden etkilenmektedir. Stok veriler incelendiğinde, en belirgin değişimin, doğrudan
yatırımlar, portföy yatırımları, rezerv, kredi ve mevduat kalemlerinde olduğu
görülmektedir.
2025 yılı ocak-aralık dönemi ödemeler dengesi akımları
incelendiğinde, doğrudan yatırımlar 9,8 milyar dolar, portföy yatırımları 14
milyar dolar, ticari krediler 4,4 milyar dolar, krediler 2,7 milyar dolar,
mevduatlar 13,2 milyar dolar artarken, rezerv varlıklar 22 milyar dolar azalmış,
böylece toplam varlıklar 22,2 milyar dolar yükselmiştir. Yükümlülükler
kısmında doğrudan yatırımlarda 13,1 milyar dolar, portföy yatırımlarında 12,3
milyar dolar, kredilerde 39 milyar dolar, bankalar mevduatında 9,4 milyar dolar
artış olmuş, TCMB’deki mevduatın 11,8 milyar dolar azalmasının etkisiyle toplam
yükümlülüklerdeki artış 64,2 milyar dolar olmuştur. Sonuç olarak 2025 ocak-aralık
döneminde ödemeler dengesi finans hesabından 42 milyar dolar giriş olmuş ve net
uluslararası yükümlülüğümüz de aynı tutarda artmıştır.
2025 yılı ocak-aralık döneminde değerleme-kur ve parite
farkları etkisi, varlıkları 34,8 milyar dolar artırırken, yükümlülükleri 28,7 milyar
dolar azaltmıştır. Böylece değerleme-kur ve parite etkisi Net UYP’yi 63,4 milyar
dolar azaltıcı etkide bulunmuştur. 2025 ocak-aralık döneminde doğrudan yatırım,
portföy yatırımları, mevduat, kredi ve rezerve ilişkin değerleme varlık ve
yükümlülükleri önemli ölçüde etkilemiştir. Altın stoklarının değerlemesi ve
parite etkisi resmi rezervleri 50,8 milyar dolar artırmış ve toplam uluslararası
rezervleri 50,7milyar dolar yükseltmiştir. Değerleme-parite ve kur etkisi büyük
ölçüde, TCMB ve diğer sektörlerin net pozisyonunda etkili olmuştur.
Uluslararası Yatırım Pozisyonundaki değişim ile Ödemeler
Dengesi Tablosu birlikte değerlendirildiğinde, varlıklar bölümünde “portföy
yatırımları”, yükümlülükler bölümünde “krediler”, “bankalar-mevduat” ve portföy
yatırımları-borç senetleri” kalemlerinde önemli bir uyumsuzluk olduğu dikkati
çekmektedir. TCMB 2024 aralık ayında portföy yatırımlarında önemli bir revizyon
yapmıştır, ancak buna rağmen sorunun devam ettiği görülmektedir.
Aşağıdaki Grafik:1’de Net UYP verisi yanı sıra, değerleme-kur-parite etkisinden daha az etkilenen, doğrudan yatırımlar ve hisse senetleri hariç Net UYP ile uluslararası rezervler verisi de yer almaktadır. 2024 yılı aralık ayında -156,9 milyar dolar olan doğrudan yatırımlar ve hisse senedi hariç net UYP 2025 yılı aralık ayında -168,5 milyar dolara yükselmiştir. 2024 yılı sonunda 194,7 milyar dolar olan toplam uluslararası rezervler ise, 2025 yılı aralık ayında 227,9 milyar dolara çıkmıştır. Rezervlerdeki yükselişte, 50,8 milyar dolar civarındaki değerleme etkili olmuştur.
TCMB Net Yatırım Pozisyonu fazlası 2024 yılında 115,1
milyar dolar iken, 2025 yılı aralık ayında 153,2 milyar dolara yükselmiştir.
TCMB net pozisyonundaki bu iyileşme büyük ölçüde, üçüncü çeyrekten itibaren
altın fiyatlarındaki yükseliş ve altın rezervlerine ilişkin değerlemeden
kaynaklanmıştır. Bankaların 2024 yılı sonunda 105,5 milyar dolar olan net pozisyon
açığı, 2025 aralık ayında 124,6 milyar dolara yükselmiştir. 2024 yılında 272,3 milyar
dolara yükselen diğer sektörlerin net pozisyon açığı, 2025 yılı aralık ayında 262,2
milyar dolar olmuştur. Diğer sektörlerin pozisyon açıklarındaki değişim büyük
ölçüde doğrudan yatırımlara ilişkin değerleme etkisinden kaynaklanmaktadır. 2024
sonunda 83,6 milyar dolar olan Genel Hükümet net pozisyon açığı ise 2025 aralık
ayında 91,4 milyar dolara yükselmiştir.
KESİMLERE GÖRE NET ULUSLARARASI YATIRIM POZİSYONU (Milyon Dolar)
|
|
2024 |
2025 Ç1 |
2025 Ç2 |
2025 Ç3 |
2025 Ç4 |
|
-346.380 |
-326.938 |
-338.431 |
-326.829 |
-324.947 |
|
|
Merkez Bankası |
115.062 |
120.776 |
114.731 |
146.560 |
153.243 |
|
Genel Hükümet |
-83.620 |
-82.286 |
-79.689 |
-87.674 |
-91.419 |
|
Bankalar |
-105.511 |
-103.909 |
-109.739 |
-120.640 |
-124.589 |
|
Diğer Sektörler |
-272.311 |
-261.519 |
-263.734 |
-265.075 |
-262.182 |
