20 Kasım 2026 Cuma

2026 Eylül-Uluslararası Yatırım Pozisyonu

 

ULUSLARARASI YATIRIM POZİSYONU (UYP) VE ÖDEMELER DENGESİ

(Zafer YÜKSELER, 20 Kasım 2026)

2025 yılı aralık ayında 341,1 milyar dolar olan Net UYP açığı, 2026 yılı eylül ayında 320,4 milyar dolara gerilemiştir. Bu dönemde varlıklar 0,3 milyar dolar, yükümlülükler ise 20,9 milyar dolar azalmıştır. Varlıklar kısmındaki azalış resmi rezervlerdeki düşüşten kaynaklanmıştır. Yükümlülüklerdeki düşüş ise, borsada yaşanan sorunların etkisiyle, doğrudan yatırım değerlerindeki kayıptan kaynaklanmıştır. Hisse senetleri fiyatlarındaki olağanüstü düşüş, yurt dışı yerleşiklerin doğrudan yatırım değerlerinde 46 milyar liralık azalışa neden olmuştur. 2025 yılında 209,2 milyar dolar olan yabancıların finansal yatırım stoku, borç senetleri ve mevduattaki artışın etkisiyle 2026 yılı eylül ayında 218,4 milyar dolara yükselmiştir.

 

ULUSLARARASI YATIRIM POZİSYONU (Milyon ABD doları)

 

 

2025 Aralık

(1)

 

2026      Eylül

(2)

 

Fark 

 (2-1)

Farkın Kaynakları

Ödemeler Denge. Akımı 2025 Oc.-Eyl.

Değerleme-Kur ve Parite Farkları

NET UYP (1-2)

-341.088

-320.399

20.689

-39.355

60.044

1.Varlıklar

428.746

428.490

-256

1.108

-1.364

   Doğrudan Yatırımlar

75.841

83.048

7.207

7.206

1

   Portföy Yatırımları

6.733

9.188

2.455

19.397

-16.942

   Finansal Türevler

3.080

3.054

-26

-13.624

13.598

   Ticari Krediler

61.056

63.625

2.569

4.086

-1.517

   Krediler

4.970

6.060

1.090

-5.208

6.298

   Mevduat

88.841

93.087

4.246

10.178

-5.932

        Bankalar-YP  

43.951

47.565

3.614

6.635

-3.021

   Diğer Varlıklar

4.204

4.359

155

4

151

   Rezerv Varlıklar

184.021

166.069

-17.952

-20.931

2.979

2.Yükümlülükler

769.834

748.889

-20.945

40.463

-61.408

   Doğrudan Yatırımlar

221.209

175.172

-46.037

8.357

-54.394

   Portföy Yatırımları

142.503

149.451

6.948

15.353

-8.405

   Finansal Türevler

3.483

4.071

588

-17.265

17.853

   Ticari Krediler

63.702

65.070

1.368

2.623

-1.255

   Krediler

239.838

255.642

15.804

28.801

-12.997

   Mevduat

91.663

92.113

450

2.552

-2.102

        TCMB

24.965

23.213

-1.752

-1.645

-107

        Bankalar

66.698

68.900

2.202

4.197

-1.995

   Diğ.Yüküm. + SDR

7.436

7.370

-66

42

-108

 

 

 

 

 

 

ULUSLARARASI REZERV

227.972

213.634

-14.338

-14.296

-42

   TCMB

184.021

166.069

-17.952

-20.931

2.979

   Bankalar

43.951

47.565

3.614

6.635

-3.021

 

 

 

 

 

 

Y.Dışı Yerleşik Finans. Y.

209.201

218.351

9.150

19.550

-10.400

    Hisse Senedi

40.697

41.398

701

763

-62

    Borç Senedi

101.806

108.053

6.247

14.590

-8.343

    Mevduat

66.698

68.900

2.202

4.197

-1.995

Kaynak: TCMB.

UYP stok değerleri, finansal varlık ve yükümlülüklere ilişkin ödemeler dengesi akım girişlerinden, farklı para birimlerinin dolara karşı değerlerindeki değişimden, Türk lirasının dolar karşısındaki değerinden, hisse senetleri, DİBS ve altın fiyatlarındaki değişimden etkilenmektedir. Stok veriler incelendiğinde, en belirgin değişimin, doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları, rezerv, kredi ve mevduat kalemlerinde olduğu görülmektedir.

2026 yılı ocak-eylül dönemi ödemeler dengesi akımları incelendiğinde, doğrudan yatırımların 7,2 milyar dolar, portföy yatırımlarının 19,4 milyar dolar, mevduatın 10,2 milyar dolar arttığı, resmi rezervlerin 20,9 milyar dolar, finansal türevlerin 13,6 milyar dolar, kredilerin ise 5,2 milyar dolar azaldığı ve böylece toplam varlıkların 1,1 milyar dolar arttığı görülmektedir. Yükümlülükler kısmında doğrudan yatırımlarda 8,4 milyar dolar, portföy yatırımlarında 15,4 milyar dolar, kredilerde 28,8 milyar dolar, bankalar mevduatında 4,2 milyar dolar, ticari kredilerde 2,6 milyar dolar artış olmuş, finansal türevlerin 17,3 milyar dolar, TCMB’deki mevduatın 1,6 milyar dolar azalmasının etkisiyle toplam yükümlülüklerdeki artış 40,5 milyar dolar olmuştur. Sonuç olarak 2026 ocak-eylül döneminde ödemeler dengesi finans hesabından 39,4 milyar dolar giriş olmuş ve net yükümlülüğümüz de aynı tutarda artmıştır.

2026 yılı ocak-eylül döneminde değerleme-kur ve parite farkları etkisi, varlıkları 1,4 milyar dolar, yükümlülükleri ise 61,4 milyar dolar azaltmıştır. Böylece değerleme-kur ve parite değişiminin Net UYP’ye etkisi 60 milyar dolar olmuştur. 2026 ocak-eylül döneminde, doğrudan yatırım, portföy yatırımları, mevduat, kredi ve rezerve ilişkin değerlemeler varlık ve yükümlülükleri önemli ölçüde etkilemiştir. Değerleme-kur ve parite etkisi, TCMB rezerv varlıklarını 3 milyar dolar artırmış, bankaların rezerv varlıklarını ise 3 milyar dolar azaltmıştır. Eylül ayında altın fiyatlarındaki düşüş, TCMB rezervlerinde azalışa neden olmuştur. 2025 aralık ayında 112,4 milyar dolar olan altın rezervleri, 2026 ağustos ayında 117,1 milyar dolara yükselmiş, eylül ayında ise altın fiyatlarındaki yüzde 9 oranındaki düşüşün etkisiyle 107,1 milyar dolara gerilemiştir.

Uluslararası Yatırım Pozisyonundaki değişim ile Ödemeler Dengesi Tablosu birlikte değerlendirildiğinde, varlıklar bölümünde “portföy yatırımları”, yükümlülükler bölümünde “krediler”, “bankalar-mevduat” ve portföy yatırımları-borç senetleri” kalemlerinde önemli bir uyumsuzluk olduğu dikkati çekmektedir. TCMB 2024 aralık ayında portföy yatırımlarında önemli bir revizyon yapmıştır, ancak buna rağmen sorunun devam ettiği görülmektedir.

Aşağıdaki Grafik:1’de Net UYP verisi yanı sıra, değerleme-kur-parite etkisinden daha az etkilenen, doğrudan yatırımlar ve hisse senetleri hariç Net UYP ile uluslararası rezervler verisi de yer almaktadır. 2025 yılı aralık ayında -159,2 milyar dolar olan doğrudan yatırımlar ve hisse senedi hariç net UYP 2026 yılı eylül ayında -192 milyar dolar olmuştur. 2025 yılı sonunda 228 milyar dolar olan toplam uluslararası rezervler ise, İran savaşı ve altın fiyatlarındaki düşüşün de etkisiyle 2026 yılı eylül ayında 213,6 milyar dolara gerilemiştir.


 

2024

2025

2026 1.Ç

2026 2.Ç

2026 3.Ç

TOPLAM NET UYP

-352.852

-341.088

-362.101

-389.768

-320.399

   TCMB  

115.062

153.243

120.780

118.602

137.115

   GENEL HÜKÜMET

-83.657

-91.636

-86.817

-90.195

-91.607

   BANKALAR

-107.410

-130.930

-119.599

-137.835

-130.134

   DİĞER SEKTÖRLER

-276.847

-271.765

-276.465

-280.340

-235.773

            2026 haziran ayında 389,7 milyar dolar olan toplam Net UYP açığı, eylül ayında 320,4 milyar dolara gerilemiştir. Bu gerilemede, TCMB’nin Net UYP fazlasının yükselmesi ve diğer sektörlerin pozisyon açıklarındaki düşüş etkili olmuştur.

2026 Eylül-Uluslararası Yatırım Pozisyonu

  ULUSLARARASI YATIRIM POZİSYONU (UYP) VE ÖDEMELER DENGESİ (Zafer YÜKSELER, 20 Kasım 2026) 2025 yılı aralık ayında 341,1 milyar dolar ol...