2025 Kasım- Uluslararası Yatırım Pozisyonu

 

ULUSLARARASI YATIRIM POZİSYONU (UYP) VE ÖDEMELER DENGESİ

(Zafer YÜKSELER, 20 Ocak 2026)

2024 yılı aralık ayında 346 milyar dolar olan Net UYP açığı, 2025 yılı kasım ayında 313,9 milyar dolara gerilemiştir. Bu dönemde varlıklar 43,2 milyar dolar, yükümlülükler ise 11,2 milyar dolar artmıştır. Varlıklar kısmında doğrudan yatırımlar, ticari krediler, mevduat ve resmi rezervler artmıştır. Yükümlülüklerdeki artış, portföy yatırımları, krediler ve bankalar mevduatından kaynaklanmış, doğrudan yatırımlar ve TCMB’deki mevduat ise azalmıştır. 2024 yılında 186,8 milyar dolar olan yabancıların finansal yatırım stoku, borçlanma senetleri ve mevduatlardaki artışın etkisiyle 2025 yılı kasım ayında 199,7 milyar dolara yükselmiştir. 

ULUSLARARASI YATIRIM POZİSYONU (Milyon ABD doları)

	2024 Aralık (1)	2025 Kasım (2)	Fark   (2-1)	Farkın Kaynakları
				Ödemeler Denge. Akımı 2025 O.-Kasım	Değerleme-Kur ve Parite Farkları
NET UYP (1-2)	-345.999	-313.939	32.060	-36.684	68.744
1.Varlıklar	355.993	399.220	43.227	15.646	27.581
Doğrudan Yatırımlar	65.365	74.090	8.725	8.725	0
Portföy Yatırımları	3.966	4.793	827	12.363	-11.536
Ticari Krediler	53.799	58.051	4.252	2.312	1.940
Krediler	5.681	5.568	-113	3.824	-3.937
Mevduat	68.115	69.353	1.238	6.288	-5.050
Bankalar-YP	39.440	40.992	1.552	1.686	-134
Diğer Varlıklar	3.911	4.124	213	25	188
Rezerv Varlıklar	155.156	183.241	28.085	-17.891	45.976
2.Yükümlülükler	701.992	713.159	11.167	52.330	-41.163
Doğrudan Yatırımlar	222.993	197.817	-25.176	12.441	-37.617
Portföy Yatırımları	124.642	131.321	6.679	10.551	-3.872
Ticari Krediler	60.534	59.639	-895	-1.424	529
Krediler	189.881	223.347	33.466	29.421	4.045
Mevduat	96.860	93.661	-3.199	1.288	-4.487
TCMB	34.701	25.238	-9.463	-11.303	1.840
Bankalar	62.159	68.423	6.264	12.591	-6.327
Diğ.Yüküm. + SDR	7.082	7.374	292	53	239
ULUSLARARASI REZERV	194.596	224.233	29.637	-16.205	45.842
TCMB	155.156	183.241	28.085	-17.891	45.976
Bankalar	39.440	40.992	1.552	1.686	-134
Y.Dışı Yerleşik Finans. Y.	186.801	199.744	12.943	23.142	-10.199
Hisse Senedi	33.643	31.472	-2.171	1.241	-3.412
Borç Senedi	90.999	99.849	8.850	9.310	-460
Mevduat	62.159	68.423	6.264	12.591	-6.327

Kaynak: TCMB.

UYP stok değerleri, finansal varlık ve yükümlülüklere ilişkin ödemeler dengesi akım girişlerinden, farklı para birimlerinin dolara karşı değerlerindeki değişimden, Türk lirasının dolar karşısındaki değerinden, hisse senetleri, DİBS ve altın fiyatlarındaki değişimden etkilenmektedir. Stok veriler incelendiğinde, en belirgin değişimin, doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları, rezerv, kredi ve mevduat kalemlerinde olduğu görülmektedir.

2025 yılı ocak-kasım dönemi ödemeler dengesi akımları incelendiğinde, doğrudan yatırımlar 8,7 milyar dolar, portföy yatırımları 12,4 milyar dolar, ticari krediler 2,3 milyar dolar, krediler 3,8 milyar dolar, mevduatlar 6,3 milyar dolar artarken, rezerv varlıklar 17,9 milyar dolar azalmış, böylece toplam varlıklar 15,6 milyar dolar yükselmiştir. Yükümlülükler kısmında doğrudan yatırımlarda 12,6 milyar dolar, portföy yatırımlarında 10,6 milyar dolar, kredilerde 29,4 milyar dolar, bankalar mevduatında 12,6 milyar dolar artış olmuş, TCMB’deki mevduatın 11,3 milyar dolar azalmasının etkisiyle toplam yükümlülüklerdeki artış 52,3 milyar dolar olmuştur. Sonuç olarak 2025 ocak-kasım döneminde ödemeler dengesi finans hesabından 36,7 milyar dolar giriş olmuş ve net uluslararası yükümlülüğümüz de aynı tutarda artmıştır.

2025 yılı ocak-kasım döneminde değerleme-kur ve parite farkları etkisi, varlıkları 27,6 milyar dolar artırırken, yükümlülükleri 41,2 milyar dolar azaltmıştır. Böylece değerleme-kur ve parite etkisi Net UYP’yi 68,7 milyar dolar azaltıcı etkide bulunmuştur. 2025 ocak-kasım döneminde doğrudan yatırım, portföy yatırımları, mevduat, kredi ve rezerve ilişkin değerleme varlık ve yükümlülükleri önemli ölçüde etkilemiştir. Altın stoklarının değerlemesi ve parite etkisi resmi rezervleri 46 milyar dolar artırmış ve toplam uluslararası rezervleri 45,8 milyar dolar yükseltmiştir. Değerleme-parite ve kur etkisi büyük ölçüde, TCMB ve diğer sektörlerin net pozisyonunda etkili olmuştur.

Uluslararası Yatırım Pozisyonundaki değişim ile Ödemeler Dengesi Tablosu birlikte değerlendirildiğinde, varlıklar bölümünde “portföy yatırımları”, yükümlülükler bölümünde “krediler”, “bankalar-mevduat” ve portföy yatırımları-borç senetleri” kalemlerinde önemli bir uyumsuzluk olduğu dikkati çekmektedir. TCMB 2024 aralık ayında portföy yatırımlarında önemli bir revizyon yapmıştır, ancak buna rağmen sorunun devam ettiği görülmektedir.

Aşağıdaki Grafik:1’de Net UYP verisi yanı sıra, değerleme-kur-parite etkisinden daha az etkilenen, doğrudan yatırımlar ve hisse senetleri hariç Net UYP ile uluslararası rezervler verisi de yer almaktadır. 2024 yılı aralık ayında -156,9 milyar dolar olan doğrudan yatırımlar ve hisse senedi hariç net UYP 2025 yılı kasım ayında -161,2 milyar dolara yükselmiştir. 2024 yılı sonunda 194,6 milyar dolar olan toplam uluslararası rezervler ise, 2025 yılı kasım ayında 224,2 milyar dolara çıkmıştır. Rezervlerdeki yükselişte, 45,8 milyar dolar civarındaki değerleme etkili olmuştur.

TCMB Net Yatırım Pozisyonu fazlası 2024 yılında 115 milyar dolar iken, 2025 yılı kasım ayında 152,3 milyar dolara yükselmiştir. TCMB net pozisyonundaki bu iyileşme büyük ölçüde, üçüncü çeyrekten itibaren altın fiyatlarındaki yükseliş ve altın rezervlerine ilişkin değerlemeden kaynaklanmıştır. Bankaların 2024 yılı sonunda 105,9 milyar dolar olan net pozisyon açığı, 2025 kasım ayında 124,3 milyar dolara yükselmiştir. 2024 yılında 271,9 milyar dolara yükselen diğer sektörlerin net pozisyon açığı, 2025 yılı kasım ayında 252,9 milyar dolar olmuştur. Diğer sektörlerin pozisyon açıklarındaki değişim büyük ölçüde doğrudan yatırımlara ilişkin değerleme etkisinden kaynaklanmaktadır. 2024 sonunda 85,5 milyar dolar olan Genel Hükümet net pozisyon açığı ise 2025 kasım ayında 88,9 milyar dolara yükselmiştir.

KESİMLERE GÖRE NET ULUSLARARASI YATIRIM POZİSYONU (Milyon Dolar)

	2024	2025 Ç1	2025 Ç2	2025 Ç3	2025 Kas.
Toplam Net Uluslararası Yatırım Pozisyonu	-345.999	-325.403	-336.750	-330.298	-313.939
Merkez Bankası	114.986	120.776	114.731	146.560	152.251
Genel Hükümet	-85.535	-82.202	-79.597	-89.571	-88.939
Bankalar	-105.940	-104.003	-109.763	-120.532	-124.305
Diğer Sektörler	-271.960	-259,974	-262.121	-268.755	-252.946