2023 Ağustos- Üretici ve Tüketici Enflasyonu

 

2023 AĞUSTOS AYI-ÜRETİCİ VE TÜKETİCİ ENFLASYONU

 (Zafer YÜKSELER, 4 Eylül 2023)

            2023 Ağustos ayında TÜFE yüzde 9,09, Yİ-ÜFE yüzde 5,89 oranında artmıştır. Yıllık Yİ-ÜFE enflasyonu yüzde 44,5’ten yüzde 49,41’e, TÜFE enflasyonu ise yüzde 48,83’ten yüzde 58,94’e yükselmiştir. Döviz kurları, enerji fiyatları ve ham madde fiyatlarındaki değişim üretici fiyatlarını hızlı etkilerken, tüketici fiyatlarına yansımaları vergi ve fiyat kontrolleri nedeniyle kısmen sınırlandırılabilmektedir. Üretici fiyatları endekslerinde vergisiz fiyatlar kullanılırken, tüketici fiyatları endeksinde ÖTV, KDV ve benzeri dolaylı vergiler dahil piyasa fiyatları kullanılmaktadır. Bu durum, özellikle TÜFE ile Yİ-ÜFE arasında önemli bir farklılığa neden olmaktadır. Petrol ürünleri, motorlu kara taşıtları, alkollü ve alkolsüz içecekler, tütün mamulleri ve dayanıklı tüketim mallarında, KDV yanı sıra ÖTV uygulanması, TÜFE ile Yİ-ÜFE’de önemli bir farklılaşmayı da beraberinde getirmektedir.  

Yİ-ÜFE ile TÜFE’deki fiyat artışlarını farklılaştıran unsurları şu şekilde sıralayabiliriz;

·         Kiracı Tarafından Ödenen Gerçek Kira: TÜFE’de yüzde 4,53 ağırlığa sahip olan bu grubun Yİ-ÜFE ile bir ilgisi bulunmamaktadır. Bilindiği gibi mevcut kiracılar için azami kira artışı, yıllık ortalama TÜFE enflasyonu ile yasal olarak sınırlandırılmıştı. Son yasal düzenlemelerle konut kira artışı 2022-2023’te yüzde 25 olarak belirlenmiştir. Temmuz’da yüzde 7,67 artan kiralar Ağustos ayında da yüzde 7,90 yükselmiştir. Yıllık kira enflasyonu ise yüzde 87,78’e çıkmıştır. Enflasyonun yanı sıra konut fiyatlarındaki aşırı yükselişin etkilediği kiralar, deprem felaketinden de olumsuz etkilenmiştir. Toplumda kiralara ve aidatlara ilişkin şikâyetlerin uzun süredir artarak devam etmesi, mevcut TÜFE enflasyonuna güveni de zayıflatmaktadır.

·         Enerji Fiyatları: Elektrik, gaz, su ve yakıtlardan oluşan enerji grubunun TÜFE içindeki ağırlığı yüzde 12,69’dan, yüzde 14,35’e yükselmiştir. TÜFE içinde “Yönetilen-Yönlendirilen Fiyatların” büyük bir kısmı bu grupta yer almakta ve enerji fiyatları vergi ve kamu müdahalesi ile kontrol edilmektedir. Yİ-ÜFE enerji grubunda fiyatlar 2023 Ağustos ayında yüzde 14,27 oranında artmış ve yıllık artış yüzde 20,70 olarak gerçekleşmiştir. Mayıs ayında doğalgaz faturalarının devletçe karşılanması nedeniyle, TÜİK doğalgaz için “sıfır fiyat” yöntemini uygulamıştır. Haziran ayından itibaren bir yıl boyunca 25 sm3 lük doğalgazın konutlara ücretsiz verilmesi ve TÜİK’in sabit ağırlık uygulamasından vazgeçmesi nedeniyle, doğalgaz fiyatlarında yıllık bazda yüzde 100 gerileme gözlenmektedir. Ağustos ayında elektrik fiyatları yüzde 1,86, su fiyatları yüzde7,43 artmıştır. Temmuz ayında ÖTV ve KDV oranlarının artırılması nedeniyle yüzde 29,04 artan akaryakıt fiyatları Ağustos ayında da yüzde 26,11 yükselmiştir. Böylece Ağustos ayında akaryakıt fiyatlarındaki yıllık artış yüzde 61,92 olmuştur Yıllık bazda enerji fiyatlarındaki yüzde 14 oranındaki artış, seçim sürecinde uygulamaya konulan konutlara ücretsiz doğalgaz verilmesi ile “TÜİK’in Mayıs ayında sıfır fiyat uygulaması ve Haziran ayından itibaren doğalgazla ilgili sabit ağırlık uygulamasından vazgeçmesinden” kaynaklanmıştır.

·         Gıda Fiyatları: Son dönemlerde, TÜFE-işlenmiş gıda fiyatlarındaki yıllık artış, Yİ-ÜFE gıda ve içecek fiyat artışlarının önemli ölçüde altında kalmıştı. Ancak, Temmuz ve Ağustos aylarında TÜFE-işlenmiş gıda fiyatlarında yüzde 18 civarındaki artış olmuştur. Bu artışın etkisiyle Ağustos ayında TÜFE-işlenmiş gıda fiyatlarındaki yıllık artış yüzde 57,8’e yükselmiştir. Bu oran Yİ-ÜFE-gıda ve içecekler grubunda ise yüzde 63,57 olmuştur.

·         Diğer Mal ve Hizmet Fiyatları: TÜFE’de Ağustos ayında bu ürünlerin fiyatlarında, KDV oranlarındaki artış nedeniyle, aylık yüzde 8,14, yıllık yüzde 61,81 artış olmuştur. Bu ürünler tarım ve hizmet üretici fiyatlarından ve giyim eşyası fiyatlarından etkilenmektedir. Özellikle giyim eşyası fiyat artışının TÜFE’de oldukça düşük olduğu görülmektedir. Yİ-ÜFE giyim eşyası fiyatları yıllık artışı yüzde 62,62 iken, bu artış TÜFE’de yüzde 31,1’dir.

Kira ve enerji fiyatlarına ilişkin hükümet politikaları, tarım ve hizmet üretici fiyatlarındaki gelişmeler Yİ-ÜFE ve TÜFE üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir. Tüm bu unsurları dikkate alarak “Bileşik Üretici Fiyatları Endeksi” (Potansiyel TÜFE) oluşturulmuştur[1].. Tarım ve Hizmet üretici fiyatlarının geç açıklanması nedeniyle, şu an için Bileşik ÜFE’nin Temmuz ayı verisi bulunmaktadır. Bu endekse göre Temmuz ayında yıllık enflasyon yüzde 55’tir. Ağustos ayında bu artışın yüzde 64’e yükseleceği tahmin edilmektedir. 2022 yılında Bileşik ÜFE ile TÜFE arasında gözlenen büyük farklılaşma, son aylarda azalma eğilimi göstermektedir. Temmuz ayında yaklaşık 7,5 puan olan Bileşik ÜFE-TÜFE farkının, Ağustos ayında 5 puana gerileyeceği tahmin edilmektedir.

 

 

 

 

 

 

 

 

---

[1] Zafer YÜKSELER, “Bileşik Üretici Fiyatları Endeksi”, https://zaferyukseler.blogspot.com

2023 AĞUSTOS-YAŞAM MALİYETİ ENDEKSİ

 

KUR KORUMALI MEVDUATIN KAMU KESİMİNE MALİYETİ

 

 

KUR KORUMALI MEVDUATIN KAMU KESİMİNE MALİYETİ

(Zafer YÜKSELER, 3 Eylül 2023)

Kur Korumalı Mevduat (KKM) 2023 yılı Temmuz ayı itibariyle 127,6 milyar dolara ulaşmış bulunmaktadır. Bu uygulama nedeniyle kamu kesiminin karşılaştığı maliyete ilişkin tahmin aşağıda yer almaktadır. 2022 Ocak-2023 Temmuz döneminde KKM nedeniyle bütçeden yapılan kur farkı ödemeleri açıklanırken diğer olası maliyet unsurları konusunda her hangi bir bilgi kamuoyuna verilmemiştir. Aşağıda bugüne kadar gerçekleşmiş ve gerçekleşmesi olası olan kamu kesimine maliyetin 462 milyar lira olduğu tahmin edilmiştir.

                1.Kur Farkı Ödemeleri:

Hazine Müsteşarlığı TL’den KKM’ye (TLKKM) geçenler için 2022 yılında 92,5 milyar lira, 2023 Ocak-Temmuz döneminde 59,5 milyar lira olmak toplam 152 milyar lira kur farkı ödemesi yapmıştır. Dövizden KKMY’ye (DKKM) geçenlere kur farkı ödemeleri TCMB tarafından yapılmıştır. Bu konuda TCMB herhangi bir veri açıklamamıştır. TCMB’deki DKKM hesaplarının toplam KKM içindeki payının yüzde 60 olduğu varsayımı ile 2022 Ocak-2023 Temmuz döneminde  dövizden KKM’ye geçenlere TCMB tarafından 228 milyar ödendiği tahmin edilmektedir. Böylece 2022 Ocak-2023 Temmuz döneminde toplam KKM kur farkı ödemesinin 380 milyar lira olduğu tahmin edilmektedir.

                2.TCMB Kur Farkı Ödemeleri Nedeniyle Hazine’nin Kar Payı ve Kurumlar Vergisi Kaybı:

2023 Temmuz ayında çıkartılan bir yasa ile KKM ile ilgili tüm kur farkı ödemelerinin TCMB tarafından yapılacağı kabul edilmiştir. Kur farkı ödemeleri ile ilgili TCMB herhangi bir açıklama yapmamaktadır. Tüm KKM kur farkı ödemelerinin TCMB tarafından üstlenilmesi 2023 yılında TCMB’nin zarar etmesine veya karının büyük ölçüde azalmasına neden olacağı tahmin edilmektedir. Kur farkı ödemeleri TCMB’nin kar/zarar durumunu olumsuz etkilemektedir. Kur farkı ödemeleri TCMB kurumlar vergisi ödemesini ve Hazine’ye  kar payı transferlerinin azalmasına neden olacaktır. TCMB 2021 yılında 72 milyar lira, 2022 yılında ise 57,5 milyar lira net kar etmiştir. 2022 yılında 21,4 milyar lira kurumlar vergisi ödemiş, 32,6 milyar lirada Hazine’ye kar payı ödemesi yapmışitır. 2022 Ocak-2023 Temmuz döneminde TCMB’nin ödediğini tahmin ettiğimiz 228 milyar lira tutarındaki kur farkı ödemesi, Hazinenin yaklaşık 52 milyar lira Kurumlar Vergisi kaybına ve 125 milyar lira kar payı kaybına neden olacaktır. Ancak kur farkı ödemesi toplam maliyete dahil edildiğinden, kur farkı kaynaklı kurumlar vergisi ve kar payı kaybı çift sayımı engellemek için toplam maliyet tahminine dahil edilmeyecektir.

                3.Gelir Vergisi Stopaj Kaybı:

TL mevduattan elde edilen faiz gelirlerinden gelir vergisi stopaj kesintisi yapılmaktadır. Vadesiz ve 6 aya kadar vadeli TL mevduatların fazi gelirlerine yüzde 5 stopaj uygulanmaktadır. TL KKM’ye geçişi teşvik etmek için, bu hesaplara  geçen gerçek kişilerin faiz gelirlerine uygulanacak mevduat stopaj oranı yüzde 0 olarak  belirlenmiştir. 2022 Ocak-2023 Temmuz döneminde gelir vergisi stopaj kaybının 10 milyar lira civarında olduğu tahmin edilmektedir.

4.Dövizden KKM’ye Geçen Şirketlere Tanınan Kurumlar Vergisi İstisnası:

Şirketlerin Döviz KKM hesaplarından elde ettikleri kambiyo karları kurumlar vergisinden istisna edilmiştir. Bu DTH hesabı olan şirketler açısından önemli bir avantaj yaratmıştır. TCMB’de bulunan DKKM hesaplarının yüzde 70’inin şirketlere ait olduğu tahmin edilmektedir. 2022 Ocak-2023 Temmuz döneminde, kur farkı kazançlarına tanınan bu istisna nedeniyle Hazine’nin yaklaşık 72 milyar liralık kurumlar vergisi kaybına uğradığı tahmin edilmektedir.