2023 MAYIS- ULUSLARARASI YATIRIM POZİSYONU

 

ULUSLARARASI YATIRIM POZİSYONU (UYP) VE ÖDEMELER DENGESİ

(Zafer YÜKSELER, 18 Temmuz 2023)

2022 yılı Aralık ayında 301,8 milyar dolar olan Net UYP açığı, 2023 yılı Mayıs ayında 294,6 milyar dolara gerilemiştir. Bu dönemde varlıklar kısmı 23,1 milyar dolar, yükümlülükler kısmı ise 30,3 milyar dolar azalmıştır. Yükümlülükler kısmındaki azalış doğrudan yatırım ve portföy yatırımlarından kaynaklanmış, krediler ve mevduatta artış gözlenmiştir. Varlıklar kısmında mevduat ve doğrudan yatırımlar artmış, resmi rezerv varlıklar ve ticari krediler ise azalmıştır. TCMB ve Genel Hükümetin Net Yatırım Pozisyonunda bozulma gözlenirken, bankalar ve diğer sektörlerin Net Yatırım pozisyonunda iyileşme gözlenmiştir (Grafik:1).

ULUSLARARASI YATIRIM POZİSYONU (Milyon Dolar)

	2022 Aralık (1)	2023 Mayıs (2)	Fark   (2-1)	Farkın Kaynakları
				Ödemeler Denge. Akımı O-May.2023	Değerleme-Kur ve Parite Farkları
NET UYP (1-2)	-301.796	-294.609	7.187	-51.460	58.647
1.Varlıklar	308.284	285.145	-23.149	-27.922	4.773
Doğrudan Yatırımlar	55.984	58.365	2.381	2.381	0
Portföy Yatırımları	2.758	3.471	713	2.389	-1.676
Ticari Krediler	49.044	47.698	-1.346	-1.228	-118
Krediler	7.358	7.790	432	606	-174
Mevduat	60.800	67.065	6.265	6.928	-663
Diğer Varlıklar	3.614	3.676	62	25	37
Rezerv Varlıklar	128.736	97.080	-31.656	-39.023	7.367
2.Yükümlülükler	610.090	579.754	-30.336	23.538	-53.874
Doğrudan Yatırımlar	189.414	146.498	-42.916	4.384	-47.300
Portföy Yatırımları	93.279	87.388	-5.891	-558	-5.333
Ticari Krediler	51.882	53.621	1.739	1.961	-222
Krediler	179.761	182.536	2.775	1.503	1.272
Mevduat	88.532	102.497	13.965	16.216	-2.251
Diğer Yükümlülükler+SDR	7.222	7.214	-8	32	-40
ULUSLARARASI REZERVLER	166.414	139.294	-27.120	-34.570	7.450
TCMB	128.736	97.080	-31.656	-39.023	7.367
Bankalar	37.678	42.214	4.536	4.453	83

Kaynak:TCMB.

UYP stok değerleri, finansal varlık ve yükümlülüklere ilişkin ödemeler dengesi akım girişlerinden, farklı para birimlerinin dolara karşı değerlerindeki değişimden, Türk lirasının dolar karşısındaki değerinden, hisse senetleri, DİBS ve altın fiyatlarındaki değişimden etkilenmektedir. Stok veriler incelendiğinde, en belirgin değişimin, doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları, rezerv, kredi ve mevduat kalemlerinde olduğu görülmektedir. 2023 yılı Ocak-Mayıs dönemi ödemeler dengesi akımları incelendiğinde, rezerv varlıklarda 39 milyar dolar azalışın etkisiyle toplam varlıkların 27,9 milyar dolar azaldığı görülmektedir. Ocak-Mayıs döneminde, yükümlülükler kısmında doğrudan yatırımlar 4,4 milyar dolar, mevduat 16,2 milyar dolar, krediler ise 3,5 milyar dolar artmış ve toplam yükümlülüklerdeki artış 23,5 milyar dolar olmuştur. Sonuç olarak finans hesabından 51,5 milyar dolar civarında giriş olmuş ve net yükümlülüğümüz de aynı tutarda artmıştır. 2023 yılı Mayıs ayı itibariyle, değerleme, kur ve parite farkları etkisi, varlıkları 4,8 milyar dolar artırırken, yükümlülükleri 53,9 milyar dolar azaltmıştır. Böylece Net UYP’yi 58,6 milyar dolar azaltıcı etkide bulunmuştur. Ocak-Mayıs döneminde doğrudan ve portföy yatırımları ile rezervlere ilişkin değerleme varlık ve yükümlülükleri önemli ölçüde etkilemiştir. Değerleme ve parite etkisi resmi rezervleri 7,4 milyar dolar, banka rezervlerini ise 0,1 milyar dolar olmak üzere uluslararası rezervleri 7,5 milyar dolar artırmıştır.

Aşağıdaki Grafik:2’de Net UYP verisi yanı sıra doğrudan yatırımlar ve hisse senetleri hariç Net UYP ile uluslararası rezervler verisi de yer almaktadır. 2022 yılı Aralık ayında -140,7 milyar dolar olan doğrudan yatırımlar ve hisse senedi hariç net UYP, 2023 Mayıs ayında -185,1 milyar dolar olmuştur.

NİSAN 2023: SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİ TEMEL VERİLERİ

 

NİSAN 2023: SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİ TEMEL VERİLERİ

ZORUNLU SİGORTALI SAYISI: 2022 Nisan ayında 22.632 bin, 2022 Aralık ayında 23.741 bin kişi olan zorunlu sigortalı sayısı, 2023 yılı Nisan ayında 22.419 bin kişiye gerilemiştir. 4/C kapsamında çalışan (Emekli Sandığı) memur sayısı 2022 Aralık ayına göre 125 bin kişi artarken, 4/B kapsamında çalışan (BAĞKUR) sayısı 117 bin kişi, 4/A kapsamında çalışan (SSK) sayısı ise 1.331 bin kişi azalış göstermiştir. 4/C hariç zorunlu sigortalı sayısındaki azalış toplamda 1.448 bin kişidir. Zorunlu sigortalı sayısı, 2022 Nisan-2021 Aralık döneminde 249 bin kişilik bir artış göstermişti. Bu yıl zorunlu sigortalı sayısındaki düşüş büyük ölçüde EYT’den kaynaklanmıştır.  11 ilde yaşanan deprem felaketinin de bu azalışta kısmen etkili olduğu tahmin edilmektedir.

YAŞLILIK AYLIĞI ALANLAR: 2022 yılı Aralık ayında 9.499 bin kişi yaşlılık aylığı alırken, bu sayı 2023 yılı Nisan ayında 9.786 bin kişiye yükselmiştir. Zorunlu sigortalı sayısındaki düşüşe karşın, yaşlılık aylığı alan kişi sayısındaki bu sınırlı artış, Nisan ayı itibariyle EYT’lilere henüz yaşlılık aylığı bağlanmadığını göstermektedir. Mayıs ve Haziran aylarında, emekli sayısında ve yaşlılık aylığı alan sayısında önemli bir yükseliş olacağı anlaşılmaktadır. Zorunlu Aktif Sigortalı/Yaşlılık Aylığı Alanlar oranı 2018-2021 döneminde ortalama 2,31 iken, istihdamdaki artışla birlikte bu oran 2022 yılında 2,50’ye yükselmiştir. Ancak EYT’nin devreye girmesi ile bu oran, 2023 Nisan ayında 2,29’a gerilemiştir. Önümüzdeki dönemde, bu oranın daha da bozulması beklenmektedir.

SOSYAL GÜVENLİK DESTEK PRİMİ ÖDEYENLER: Emekli olanlardan tekrar işe başlayanların, emekli aylıkları yanı sıra ücret alabilmeleri için sosyal güvenlik destek primi ödemeleri gerekmektedir. EYT öncesi 2022 yılı Aralık ayı itibariyle, emekli olup çalışan ve sosyal güvenlik destek primi ödeyen kişi sayısı 946 bin kişidir. Bu sayı EYT sonrasında 694 bin kişi artarak 2023 yılı Nisan ayında 1.640 bin kişiye yükselmiştir. Önümüzdeki aylarda, işlemleri tamamlanan EYT’li sayısındaki artışla birlikte bu sayının da artması beklenmektedir. Ayrıca emekli aylıklarındaki düşük artışta bu sürece katkıda bulunacaktır.

TOPLAM AYLIK VE GELİR ALANLAR: Sosyal güvenlik sistemi yaşlılık aylığı yanı sıra ölüm aylığı, iş görememezlik aylığı, malül aylığı, vazife malül aylığı, vatani hizmet tertibinden aylık ödemeleri de yapmaktadır. 2022 Aralık ayında toplam aylık ve gelir alanların sayısı 2022 Aralık ayında 13.933 bin kişi iken, bu sayı 2023 Nisan ayında 14.256 kişiye yükselmiştir.

2023 Mayıs-Kriz Dönemlerinde İmlat Sanayi Üretimi

 

2023 MAYIS- Aylık Temel İşgücü Göstergeleri

 

AYLIK TEMEL İŞGÜCÜ GÖSTERGELERİ

(Zafer YÜKSELER, 10 Temmuz 2023)

TÜİK verilerine göre, 2023 Mayıs ayında işsizlik oranı bir önceki aya ve geçen yıla göre azalarak yüzde 8,8 olmuştur. Mayıs ayında İşsiz-Zamana Bağlı Eksik İstihdamın dahil olduğu işsizlik oranı yüzde 15,1’e, İşsiz-Potansiyel işgücünün dahil olduğu işsizlik oranı yüzde 16’ya, Atıl İşsizlik oranı ise yüzde 21,9’a gerilemiştir. Ancak, Atıl İşsizlik oranı geçen yıla göre 0,2 puan artış göstermiştir.

Covit-19 sonrası ekonomideki normalleşme işgücü istatistiklerine olumlu yansımış ve salgının zirve yaptığı 2020 Nisan ayında 25.096 bin kişiye kadar gerileyen istihdam, takip eden aylarda sürekli yükselmiş ve 2023 Mayıs ayında 31.821 bin kişi olmuştur. Geçen yılın Mayıs ayına göre, nüfus 792 bin kişi, işgücü 658 bin kişi, istihdam 1.052 bin kişi, işgücüne dahil olmayan nüfus 134 bin kişi artmış, işsiz sayısı ise 394 bin kişi gerilemiştir. Geçen yıla göre toplam istihdamdaki 1.052 bin kişilik artışın yüzde 62,8’i erkek, yüzde 37,2’si kadın istihdamındaki artıştan kaynaklanmıştır.

Deprem felaketinin işgücü verilerini etkilemesi nedeniyle, fiilen iş başında olan kişi sayısı Şubat ayında, Ocak ayına göre, 1.769 bin kişi azalmıştı. Mayıs ayında fiilen iş başındaki çalışan sayısı tekrar deprem öncesi seviyesine yükselmiştir. Geçen yılın Mayıs ayına göre istihdam 1.052 bin kişi artarken, fiilen işbaşında olan kişi sayısındaki artış 1.582 bin kişi olmuştur.

2022 Mayıs ayında 3.538 bin kişi olan İŞKUR’a kayıtlı işsiz sayısı, 2023 Mayıs ayında 2.620 bin kişiye gerilemiştir. 2023 Mayıs ayında, bir önceki yılın aynı ayına göre, alınan açık iş sayısı yüzde 10,2 artarken, işe yerleştirilen kişi sayısı yüzde 7,5 oranında düşüş göstermiştir 

AYLIK TEMEL İŞGÜCÜ GÖSTERGELERİ (15+yaş, Bin Kişi)    (Mevsim Etkisinden Arındırılmamış)

	2020 Mayıs	2021 Mayıs	2022 Mayıs	2023 Mayıs	Yıllık Değişim
					2021 Mayıs	2022 Mayıs	2023 Mayıs
15 ve daha yaştaki nüfus	62.421	63.572	64.560	65.352	1.151	988	792
İşgücü	29.287	31.783	34.222	34.880	2.496	2.439	658
İstihdam Edilenler	25.595	27.841	30.769	31.821	2.246	2.928	1.052
Erkek	17.444	19.156	20.712	21.373	1.712	1.556	661
Kadın	8.151	8.685	10.057	10.448	534	1.371	391
İş Başında Olanlar	20.034	24.421	29.461	31.043	4.387	5.040	1.582
İşsiz (U-3)	3.692	3.942	3.453	3.059	250	-489	-394
İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus	33.134	31.789	30.338	30.472	-1.345	-1.451	134
İşsizlik Oranı (%)	12,6	12,4	10,1	8,8	-0,2	-2,3	-1,3
TÜİK-Alternatif İşsizlik Oranları
1.İşsiz+Zamana Bağlı Eksik İstihdam	18,4	18,5	15,2	15,1	0,1	-3,3	-0,1
2.İşsiz+Potansiyel İşgücü	23,7	21,1	17,0	16,0	-2,6	-4,1	-1,0
3.Atıl İşsizlik Oranı	28,7	26,6	21,7	21,9	-2,1	-4,9	0,2