KAMU İSTİHDAMI (2007-2023 DÖNEMİ)

 

2007-2023 DÖNEMİ KAMU İSTİHDAMINDAKİ GELİŞİM

                Strateji ve Bütçe Başkanlığı (SBB) 2023 Haziran dönemine ilişkin kamu istihdamı verilerini açıklamıştır. SBB kamu istihdamına ilişkin verileri 2007 yılından itibaren bütçe türleri ve çalışanların statüsüne göre yayınlamaktadır. Çalışanlar, kadrolu personel, sözleşmeli personel, sürekli ve geçici işçi ile diğer personel olarak sınıflandırılmaktadır. Kamu kesiminde ağırlıklı istihdam şeklini “kadrolu personel”, diğer bir ifadeyle “memur” oluşturmaktadır.

Bütçe türleri 3 ana bölüme ayrılmaktadır. Bölüm 1; genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, YÖK, üniversiteler, özel bütçeli idareler, düzenleyici ve denetleyici kuruluşlar, sosyal güvenlik kuruluşları, döner sermayeli kuruluşlar ve diğer kamu idarelerinden oluşmaktadır. Bölüm 2; KİT’ler, özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar ve özel kanunu bulunan kuruluşları kapsamaktadır. Bölüm 3; il özel idareleri, belediyeler ve belediye iktisadi teşebbüslerini (BİT) kapsamaktadır.

Bölüm 1’de yer alan genel-katma-döner sermayeli kuruluşların toplam kamu istihdamındaki payı yüzde 80’lerin üzerinde bulunmaktadır. Bölüm 2’de yer alan KİT’lerin kamu istihdamı içindeki payı önemli ölçüde azalmış, yüzde 7’lerden yüzde 3’ün altına gerilemiştir. Bölüm 3‘te yer alan mahalli idarelerin payı dönem içinde sürekli yükselerek yüzde 9’lardan yüzde 15’e çıkmıştır.

 Son yıllarda kamu istihdamının yapısında radikal değişimler gözlenmektedir. Bu değişime etki eden unsurları şu şekilde özetleyebiliriz;

·    “Taşeron İşçiler” 2018 yılı Cumhurbaşkanlığı seçim sürecinde “Sürekli İşçi” kadrolarına geçirilmiştir. 2017 Aralık ayında 395 bin kişi olan sürekli işçi sayısı 2018 yılı Aralık ayında 984 bin kişiye yükselmiştir. Daha önce özel kesimde istihdam edilen bu kişiler kamu istihdamı kapsamına alınmış ve 2017 yılında 3.603 bin kişi olan kamu istihdamı 2018 yılında 4.352 bin kişiye çıkmıştır.

·      Kamu Bankalarında sürekli işçi statüsünde çalışan 66.652 kişi, 2022 yılından itibaren kamu istihdamı kapsamından çıkarılmıştır. Bu nedenle Bölüm 2 kapsamındaki istihdam gerilemiştir.

·        2023 yılı Cumhurbaşkanlığı seçimi sürecinde “Sözleşmeli Personel” statüsünde çalışan kişilerin bir kısmı “Kadrolu Personel (memur)” statüsüne geçirilmiştir. 2022 Aralık ayında sözleşmeli personel statüsünde çalışan kişi sayısı 591 bin iken, bu sayı 2023 Haziran ayında 271 bin kişiye düşmüş, kadrolu personel sayısı ise 3.094 bin kişiden 3.471 bin kişiye yükselmiştir.

2017 yılı sonrasında kamu istihdamının işgücü piyasasındaki ağırlığı önemli ölçüde artmıştır. 2017-2007 döneminde toplam istihdam 8.707 bin kişi artarken, bu dönemde kamu istihdamındaki artış 677 bin kişi olmuştur. Diğer bir ifadeyle toplam istihdam artışının yüzde 7,8’i kamu tarafından sağlanmıştır. 2023 Haziran-2017 döneminde ise toplam istihdamdaki artış 3.055 bin kişi olmuştur. Bu dönemde kamu istihdamı 1.496 bin kişi artmıştır. Ancak bu artışın yaklaşık 550 bin kişisi, daha önce özel kesimde istihdam edilen “Taşeron İşçilerin” kamu kesiminde sürekli işçi kadrolarına geçirilmesinden kaynaklanmaktadır.  Taşeron işçiler hariç, 2023 Haziran-2017 döneminde kamu kesiminin sağladığı net istihdamın 950 bin kişi civarında olduğu hesaplanmaktadır. Buna göre 2017 sonrası dönemde kamunun istihdam artışına katkısı yüzde 30’a ulaşmaktadır. 2019 yılındaki durgunluk ve 2020 Covit salgını, bu dönemde kamu istihdamın ağırlığını artırmıştır. 2023 Haziran-2021 döneminde kamu istihdam artışının toplam istihdam artışına katkısı ise yüzde 13 olmuştur.

2023 II.ÇEYREK- YAPI İNŞAAT RUHSATI, İZNİ VE İLK EL KONUT SATIŞLARI

 

2023 Haziran-Uluslararası Yatırım Pozisyonu

 

ULUSLARARASI YATIRIM POZİSYONU (UYP) VE ÖDEMELER DENGESİ

(Zafer YÜKSELER, 18 Ağustos 2023)

2022 yılı Aralık ayında 301,6 milyar dolar olan Net UYP açığı, 2023 yılı Haziran ayında 252,9 milyar dolara gerilemiştir. Bu dönemde varlıklar kısmı 14,8 milyar dolar, yükümlülükler kısmı ise 63,6 milyar dolar azalmıştır. Yükümlülükler kısmındaki azalış doğrudan yatırım ve portföy yatırımlarından kaynaklanmış, krediler ve mevduatta artış gözlenmiştir. Varlıklar kısmında mevduat ve doğrudan yatırımlar artmış, resmi rezerv varlıklar ve ticari krediler azalmıştır. TCMB ve Genel Hükümetin Net Yatırım Pozisyonunda bozulma gözlenmiştir. TCMB’nin net pozisyon fazlası 90,3 milyar dolardan 58,6 milyar dolara gerilemiştir. Bankaların ve diğer sektörlerin net yatırım pozisyonunda iyileşme gözlenmiştir Net yatırım pozisyonundaki iyileşmenin tümü diğer sektörlerden gelmiştir (Grafik:1).

ULUSLARARASI YATIRIM POZİSYONU (Milyon Dolar)

	2022 Aralık (1)	2023 Haziran (2)	Fark   (2-1)	Farkın Kaynakları
				Ödemeler Denge. Akımı O-Haz.2023	Değerleme-Kur ve Parite Farkları
NET UYP (1-2)	-301.638	-252.893	48.745	-44.041	92.786
1.Varlıklar	308.352	293.536	-14.816	-17.680	2.864
Doğrudan Yatırımlar	55.984	58.666	2.682	2.681	1
Portföy Yatırımları	2.758	3.052	294	1.809	-1.515
Ticari Krediler	49.044	45.316	-3.728	-3.250	-478
Krediler	7.358	6.923	-435	-143	-292
Mevduat	60.808	67.238	6.430	9.021	-2.591
Diğer Varlıklar	3.664	3.761	97	25	72
Rezerv Varlıklar	128.736	108.580	-20.156	-27.823	7.667
2.Yükümlülükler	609.990	546.429	-63.561	26.361	-89.922
Doğrudan Yatırımlar	189.385	117.980	-71.405	4.827	-76.232
Portföy Yatırımları	93.193	85.573	-7.620	659	-8.279
Ticari Krediler	51.882	51.972	90	1.190	-1100
Krediler	179.776	182.543	2.767	878	1.889
Mevduat	88.532	101.123	12.591	18.761	-6.170
Diğer Yükümlülükler+SDR	7.222	7.238	16	46	-30
ULUSLARARASI REZERVLER	166.415	151.596	-14.819	-22.772	7.953
TCMB	128.736	108.580	-20.156	-27.823	7.667
Bankalar	37.679	43.016	5.337	5.051	286

Kaynak:TCMB.

UYP stok değerleri, finansal varlık ve yükümlülüklere ilişkin ödemeler dengesi akım girişlerinden, farklı para birimlerinin dolara karşı değerlerindeki değişimden, Türk lirasının dolar karşısındaki değerinden, hisse senetleri, DİBS ve altın fiyatlarındaki değişimden etkilenmektedir. Stok veriler incelendiğinde, en belirgin değişimin, doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları, rezerv, kredi ve mevduat kalemlerinde olduğu görülmektedir. 2023 yılı Ocak-Haziran dönemi ödemeler dengesi akımları incelendiğinde, mevduatta 9 milyar dolar artış, rezerv varlıklarda 27,8 milyar dolar azalışın etkisiyle toplam varlıkların 17,7 milyar dolar azaldığı görülmektedir. Ocak-Haziran döneminde, yükümlülükler kısmında doğrudan yatırımlar 4,8 milyar dolar, mevduat 18,8 milyar dolar, krediler ise 2 milyar dolar artmış ve toplam yükümlülüklerdeki artış 26,4 milyar dolar olmuştur. Sonuç olarak finans hesabından 44 milyar dolar civarında giriş olmuş ve net yükümlülüğümüz de aynı tutarda artmıştır. 2023 yılı Haziran ayı itibariyle, değerleme, kur ve parite farkları etkisi, varlıkları 2,9 milyar dolar artırırken, yükümlülükleri 89,9 milyar dolar azaltmıştır. Böylece Net UYP’yi 92,8 milyar dolar azaltıcı etkide bulunmuştur. Ocak-Mayıs döneminde doğrudan ve portföy yatırımları ile rezervlere ilişkin değerleme varlık ve yükümlülükleri önemli ölçüde etkilemiştir. Değerleme ve parite etkisi resmi rezervleri 7,7 milyar dolar, banka rezervlerini ise 0,3 milyar dolar olmak üzere uluslararası rezervleri 8 milyar dolar artırmıştır. Değerleme-parite ve kur etkisi büyük ölçüde diğer sektörlerin net pozisyonunu etkilemiştir.

Aşağıdaki Grafik:2’de Net UYP verisi yanı sıra doğrudan yatırımlar ve hisse senetleri hariç Net UYP ile uluslararası rezervler verisi de yer almaktadır. 2022 yılı Aralık ayında -140,6 milyar dolar olan doğrudan yatırımlar ve hisse senedi hariç net UYP, 2023 Haziran ayında -172,6 milyar dolar olmuştur.

2023 Temmuz-11 Ağustos Haftası-Uluslararası Rezervler ve Döviz Likiditesi

 

Uluslararası Rezervler ve Döviz Likiditesi (Zafer YÜKSELER)

            T.C. Merkez Bankası, 2023 yılı Temmuz ve 11 Ağustos haftasına ait “Uluslararası Rezervler ve Döviz Likiditesi” tablosunu yayınlamıştır.

Tabloda yer alan “Resmi Rezerv Varlıkları”, yurtdışı işlemlerin yanı sıra yurtiçi yerleşiklerle yapılan yabancı para cinsinden işlemleri de kapsamaktadır. Resmi rezerv varlıklar, döviz, altın, IMF rezerv pozisyonu ve SDR toplamından oluşmaktadır. 2023 Haziran ayında 108,6 milyar dolar resmi rezerv varlıklar, Temmuz ayında 111,6 milyar dolara, 11 Ağustos haftasında ise 116,3 milyar dolara yükselmiştir. Resmi rezerv varlıklar toplamından, döviz kredileri-menkul kıymetler-mevduatlar, yurtiçi para birimi cinsinden yapılan türev işlemler (swap dahil) ve şarta bağlı döviz yükümlülükleri (yabancı para ve altın cinsinden tutulan zorunlu karşılıklar dahil) ve SDR tahsisatı çıkartılınca “Net Rezerv Varlıklar” elde edilmektedir. 2023 yılı Haziran ayında -59,3 milyar dolar olan net rezerv varlıklar, Temmuz ayında -48,8 milyar dolar, 11 Ağustos haftasında ise -53,9 milyar dolar olmuştur. 2023 Haziran ayında 60,1 milyar dolar olan toplam swap hacmi, Temmuz ayında 60,4 milyar dolara, 11 Ağustos haftasında ise 66,4 milyar dolara yükselmiştir.

2022 Aralık ayında 75,4 milyar dolara yükselen brüt döviz varlıkları, Mayıs ayında 48,3 milyar dolara kadar gerilemiş, Temmuz ayında 62,7 milyar dolara, 11 Ağustos haftasında ise 67,5 milyar dolara yükselmiştir. 2023 Mayıs ayında -94,8 milyar dolar olan net döviz varlıkları, Temmuz ayında -80 milyar dolar, 11 Ağustos haftasında ise -84,9 milyar dolar olmuştur. 2022 Mayıs ayında 28,9 milyar dolar olan net altın varlıkları, Temmuz ayında 31 milyar dolar, 11 Ağustos haftasında ise 30,9 milyar dolar olmuştur. Seçim sürecinde Nisan-Mayıs döneminde 20,3 milyar dolar azalan resmi rezerv varlıklar, Haziran-11 Ağustos döneminde 19,2 milyar dolar artış göstermiştir.

     ULUSLARARASI REZERVLER VE DÖVİZ LİKİDİTESİ (Milyon Dolar)

	2020 Aralık	2021 Aralık	2022		2023
			Temmuz	Aralık	Temmuz	11 Ağustos
A. Toplam Rezerv Varlıklar	93.589	111.181	101.257	128.736	111.623	116.319
1.Döviz Varlıkları	48.461	64.830	53.680	75.407	62.651	67.530
2.Altın	43.553	38.488	40.163	45.846	41.427	41.218
3.IMF Rezerv Pozisyonu+SDR	1.575	7.863	7.414	7.483	7.545	7.571
B. Toplam Yükümlülükler	-138.349	-155.588	-155.101	-164.171	-160.413	-170.197
1.Döviz Kredisi, menkul kıymet, mevduat	-28.246	-28.139	-28.895	-31.432	-47.608	-51.266
2.Yurtiçi-yurtdışı türev işlem (swap dah.)	-56.367	-58.533	-60.927	-67.762	-57.335	-63.250
3. Diğer	-5.561	-6.161	-2.962	-3.243	-3.089	-3.160
4. Şarta Bağlı Yükümlülükler	-46.763	-55.050	-55.052	-54.401	-44.986	-45.101
a. Döviz	-36.369	-46.800	-46.677	-45.226	-37.697	-37.943
b. Altın	-10.394	-8.250	-8.375	-9.175	-7.289	-7.158
5. SDR	-1.412	-7.705	-7.265	-7.333	-7.394	-7.420
C. Net Rezerv Varlıklar	-44.760	-44.407	-53.844	-35.435	-48.790	-53.878
1. Döviz	-72.521	-68.642	-82.819	-69.013	-79.990	-84.929
2. Altın	27.598	24.077	28.826	33.428	31.049	30.900
3. IMF Rezerv Pozisyonu	163	158	149	150	151	151

      Kaynak: TCMB.